Współpraca

 TVNights

Yggdrasil - portal o grach bmmo

Kroniki Fallathanu - Prawdziwy mmoRPG w przeglądarce

LineCladis

Kopia KawernaButton

Free4Edu.info - darmowe programy i pomoce dydaktyczne

bestsellery NET

Tania-Ksiazka

 

"Mały Książę" i Antoine de Saint-Exupéry - ponad 70 lat małego arcydzieła

Ludzie mają zbyt mało czasu, aby cokolwiek poznać. Kupują w sklepach rzeczy gotowe. A ponieważ nie ma magazynów z przyjaciółmi, więc ludzie nie mają przyjaciół.
Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę

Le Petit Prince, czyli Mały Książę to opowieść unikatowa i szczególna. Niewielka książeczka pełna prostych ale eleganckich, autorskich ilustracji kryje w sobie filozoficzną, poetycką baśń, z której wyczytać można wiele więcej niż samą historię złotowłosego chłopca, który spadł z gwiazd... A konkretnie – z planety B-612.

Jej autor Antoine de Saint-Exupéry, francuski pilot, pisarz i poeta, nadał opowieści prostą formę i baśniową konwencję historii przeznaczonej dla dzieci, jednak pod warstwą dziecięcej fabuły ukrył przekaz nasycony symbolizmem i wartościami uniwersalnymi, które sprawiają, że historia, choć krótka, warta jest uważnego, refleksyjnego czytania.

Historia pierwszego wydania

Mały Książę jest pozycją szczególną również w twórczości samego Exupéry’ego. To jedyna książka, której nadał formę baśni i którą sam zilustrował. Pierwsze wydanie Małego Księcia ukazało się 6 kwietnia 1943 roku w Stanach Zjednoczonych. Niepozorna, krótka historia osiągnęła oszałamiający sukces na całym świecie, na stałe zapisując się na liście światowej klasyki literatury – przetłumaczono ją na 170 języków i sprzedano ponad 60 milionów egzemplarzy.

maly-ksiaze-arabski

Od początku zamiarem Exupéry’ego było adresowanie książki do dorosłego czytelnika. To dlatego zadedykował ją Léonowi Werthowi, pisząc na wstępie:

Przepraszam wszystkie dzieci za poświęcenie tej książki dorosłemu. Mam ważne ku temu powody: ten dorosły jest moim najlepszym przyjacielem na świecie. Drugi powód: ten dorosły potrafi zrozumieć wszystko, nawet książki dla dzieci...

Po opublikowaniu książki autor żałował jednak tej dedykacji i wyrzucał sobie, że nie poświęcił książki swojej żonie, Consueli, która była pierwowzorem róży Małego Księcia i z którą łączyła pisarza dość burzliwa, pełna sprzecznych uczuć, ale silnie naznaczona miłością relacja.

Autor postanowił napisać Małego Księcia prawdopodobnie latem 1941 roku, podczas II wojny światowej, kiedy przebywał w szpitalu w Los Angeles. Exupéry był wówczas w USA na emigracji. Jego problemy zdrowotne pogłębiały się przez osobiste kłopoty - pisarz przeżywał rozterki związane z opuszczeniem ojczyzny (po inwazji niemieckiej na Francję), a także trudne rozstanie z najważniejszą w jego życiu osobą, jaką była jego matka oraz brak emocjonalnej stabilizacji w jego relacji z żoną. Będąc w szpitalu, czytywał baśnie Andersena, które mogły zainspirować go do nadania opowieści o Małym Księciu takiej a nie innej formy. Do ukończenia Małego Księcia zmobilizował Exupéry'ego przyjazd Consueli z Francji. Pisarz rozszerzył wówczas także wątek róży, której pierwowzorem była postać żony.

Ale ja chyba nie zawsze wiedziałem, jak troszczyć się o Ciebie - pisał Exupéry w liście do żony, czyniąc samemu sobie takie same wyrzuty, jak Mały Książę wobec swojej relacji z różą.

maly-ksiaze-wiki2

Pozostajesz na zawsze odpowiedzialny za to, co oswoiłeś.

Mały Książę to przede wszystkim opowieść o dorastaniu - do wiernej miłości, do prawdziwej przyjaźni, do odpowiedzialności za drugiego człowieka. Stawia pytania o hierarchię wartości, sens więzi między ludźmi. Za postacią głównego bohatera skrył się sam Exupéry. W dzieciństwie nawet nazywany był przez rodzeństwo królem-słońcem, co miało też związek z arystokratycznym pochodzeniem. Spotkanie Małego Księcia z pilotem jest rozmową pisarza z samym sobą, powrotem do tematów, które zawsze dla niego były istotne, szukaniem odpowiedzi na wiele pytań. Postać róży to nie jedyny autobiograficzny motyw w książce – istotne jest też choćby to, że jeden z bohaterów książki, dorosły mężczyzna, który spotyka Małego Księcia, jest pilotem – tak samo jak sam autor, w którego biografii samolot miał istotne znaczenie, a ostatecznie przyczynił się do zakończenia jego życia.

Niedługo po ukazaniu się książki drukiem Exupéry wyjechał do francuskiej bazy lotniczej w Afryce Północnej. Podobnie jak Mały Książę, który opuszczając swą planetę miał więcej nie zobaczyć swojej róży, tak on na zawsze rozstał się z Consuelą.

Nieznane fragmenty Małego Księcia

maly-ksiaze-rysW 2012 roku ogłoszono odkrycie dwóch nieopublikowanych stron Małego Księcia; odkrto je w zbiorze pism Exupéry’ego należącym do pewnego prywatnego kolekcjonera, a autentyczność zapisków potwierdzili eksperci (choć jeden z nich przyznawał otwarcie, że jego [Exupéry’ego – przyp.red.] pismo jest straszne). Strony te rzucają nieco nowego światła na ostateczny wydźwięk dzieła; szczególnie jedna z nich, która zawiera treści interesujące z punktu widzenia społeczno-politycznego kontekstu.

Na jednej stronie znajduje się wczesna wersja momentu, w którym Mały Książe przybywa na Ziemię. W ostatecznej wersji dzieła pada w tym momencie uwaga, że ludzie zajmują na Ziemi niewiele miejsca i gdyby ustawić ich blisko siebie, by ich pomieścić starczyłby plac o szerokości dwadzieścia na dwadzieścia mil. Wersja pierwotna okazała się być dużo mniej uniwersalna, początkowo bowiem Exupéry wspominał o umieszczeniu wszystkich ludzi na Long Island – prawdopodobnie po to, aby było to łatwiejsze do wyobrażenia dla amerykańskich odbiorców.

Treść drugiej strony jest dużo bardziej elektryzująca – pojawia się tu bowiem nowa postać, której zabrakło w ostatecznej wersji. Pierwotnie pierwszym człowiekiem, którego na Ziemi spotkał Mały Książę miał być entuzjasta krzyżówek. To może być ambasador ludzkiego ducha… – myśli o nim złotowłosy bohater, a dalej Exupéry tak pisze o przebiegu tego spotkania:

 Mężczyzna mówi Małemu Księciu, że jest bardzo zajęty. "Oczywiście, że jest bardzo zajęty"– powiedział do siebie Mały Książę – "troszczy się o tak wielką planetę. Jest na niej tak dużo do zrobienia." Dopiero co miał czelność mu przeszkadzać, mimo to powiedział głośno: "‚Być może mogę pomóc". Mały Książę cieszył się, gdy był pomocny. "Być może" – odpowiedział człowiek(…) ‚Od trzech dni siedzę nad tym bez powodzenia. Szukam sześcioliterowego wyrazu, który zaczyna się na literę G i oznacza gargling (z ang. płukanie)."

Tutaj jednak strona się kończy i – jak dotąd – nie poznaliśmy rozwiązania tej zagadki. Eksperci są zdania, że z uwagi na wojenne okoliczności, w których powstawał tekst i osobiste zaangażowanie autora w walkę, jednym ze znaczeń dla sześcioliterowego wyrazu może być guerre (z ang. wojna). Pojawiły się spekulacje, że skoro w ojczystym języku pisarza płukać coś może również oznaczać być dumnym z siebie lub czegoś, to  duma ta może odnosić się do nacjonalizmu, który był ideologią odpowiedzialną za rozpętanie wojnę w Europie. Gdyby było tak w istocie, Mały Książę zyskiwałby jeszcze jedno, tym razem antywojenne przesłanie. Niestety, póki co nie wiemy jednak, czy taka interpretacja jest właściwa, ani dlaczego ostatecznie Exupéry zrezygnował z umieszczenia tego fragmentu w wersji opublikowanej.

Oto jedna z niepublikowanych stron Małego Księcia:

maly-ksiaze-niepublikowany-2

Antoine Marie Jean-Baptiste Roger de Saint-Exupéry

Tak właśnie brzmiało pełne i bardzo dostojne nazwisko pisarza, zdradzające jego szlacheckie pochodzenie. Exupéry urodził się w Lyonie 29 czerwca 1900 roku w rodzinie arystokratycznej jako syn hrabiego Jeana de Saint-Exupéry.

Gdy miał 4 lata, zmarł jego ojciec i Antoine z matką oraz rodzeństwem zamieszkali w zamku u ciotki. Uczył się w szkołach katolickich prowadzonych przez jezuitów. W wieku 12 lat odbył pierwszy lot samolotem jako pasażer; wtedy też przerobił swój rower, dodając mu skrzydła i zaczął marzyć o lataniu. W roku 1919 podjął studia na Wydziale Architektury Akademii Sztuk Pięknych. Już w wieku 21 lat uzyskał kwalifikacje pilota cywilnego, a w 1922 roku także pilota wojskowego. W lotnictwie wojskowym służył krótko, gdyż na skutek wypadku, w którym został ranny, został w 1923 roku przeniesiony do rezerwy w stopniu podporucznika.

W 1926 roku podjął pracę w Towarzystwie Lotniczym Latecoere, latając pomiędzy Francją i Afryką, głównie przewożąc pocztę, na trasie Tuluza – Casablanca – Dakar. Od 1929 do 1931 pracował jako dyrektor oddziału Latecoere Aeroposta Argentina w Argentynie, tam też poznał Argentynkę Consuelę Suncin Sandoval de Gómez, z którą ożenił się w marcu roku 1931 po powrocie do Francji. We Francji dalej latał, przewożąc pocztę. W grudniu 1935 roku Exupéry podjął próbę rekordowego przelotu na trasie Paryż – Sajgon samolotem Caudron Simoun, ale rozbił samolot na Pustyni Libijskiej, części Sahary w Afryce Północnej. Podczas wojny domowej w Hiszpanii był korespondentem prasy francuskiej. W styczniu roku 1938 podjął próbę przelotu na trasie Nowy Jork – Ziemia Ognista, lecz tym razem uległ wypadkowi w Gwatemali, odnosząc przy tym poważne obrażenia, których skutkiem był trwały niedowład lewego ramienia. W całej jego karierze prześladowały go liczne mniejsze lub większe wypadki lotnicze.

saint exuperyDoświadczenia lotnicze Antoine'a de Saint-Exupéry znalazły odbicie w jego twórczości. Pierwsze opowiadanie L'Aviateur (Lotnik) opublikował w 1926 roku, a w roku 1928 wydał książkę Courrier Sud (Poczta na Południe). W 1931 napisał Nocny lot, a w 1939 Ziemię, planetę ludzi, za którą otrzymał nagrodę Grand Prix Akademii Francuskiej.

Po wybuchu II wojny światowej, jako kapitan lotnictwa, Exupéry latał we francuskim dywizjonie rozpoznawczym GR II/33 stacjonującym w Orconte, wykonując kilka lotów bojowych. Po zajęciu Francji przez Niemcy, został wraz ze swoją eskadrą ewakuowany do Algieru (17 czerwca 1940) a następnie, po demobilizacji wrócił do Francji. W grudniu 1940 przedostał się przez Portugalię do USA, gdzie zajmował się pisarstwem.

Amerykańska emigracja trwała dwa i pół roku i zaowocowała trzema utworami: Pilotem wojennym (luty 1942), Listem do zakładnika (luty 1943) oraz właśnie Małym Księciem (kwiecień 1943). Po wykorzystaniu wszelkich możliwości i wpływów, pomimo zaawansowanego wieku jak na pilota bojowego (wiek pilotów wojskowych nie mógł przekraczać 35 lat a pisarz miał wtedy 43), przydzielono go do lotnictwa Wolnych Francuzów, podporządkowanego amerykańskiemu dowództwu. Latał w dywizjonie rozpoznawczym GC II/33 na dwusilnikowych szybkich samolotach rozpoznawczych F-5 Lightning (wersjach myśliwca P-38). Po wykonaniu dwóch misji 14 czerwca i 21 lipca 1943 roku z Tunezji nad Francję, uszkodził samolot przy lądowaniu i został zawieszony. Ponownie powrócił do latania bojowego 16 maja 1944 roku, latając z Korsyki. Został awansowany do stopnia majora. 31 lipca 1944 roku o 8.45 (rano) wystartował do misji fotografowania niemieckich wojsk koło Lyonu, z której już nie powrócił. Data ta jest przyjmowana za dzień jego śmierci.

Przez wiele lat dokładny los samolotu Antoine'a de Saint-Exupéry’ego nie był znany, krążyły też różne teorie odnośnie przyczyny jego śmierci. W 1998 roku rybak wyłowił z Morza Śródziemnego w okolicy Marsylii bransoletkę należącą do pisarza, a kawałki jego samolotu znaleziono w 2000 i ostatecznie zidentyfikowano 7 kwietnia 2004 roku dzięki numerom seryjnym. Jego samolot typu F-5B Lightning, wpadł do wody blisko wyspy Frioul, niedaleko Marsylii. Najprawdopodobniej został on zestrzelony przez niemiecki myśliwiec Fw 190 A-8 pilotowany przez Roberta Heichelle, który zgłaszał zestrzelenie atakującego go Lightninga 31 lipca ok. godz. 12.06. Do zestrzelenia Saint-Exupéry'ego przyznał się też w książce Saint-Exupéry: Ostatnia Tajemnica (autorzy: Jacques Pradel i Luc Vanrell) niemiecki pilot Horst Rippert, jednak zaznaczając, iż nie ma absolutnej pewności co do tożsamości pilota zestrzelonego przez siebie samolotu.

Dlaczego kapelusz miałby przerażać?

maly-ksiaze-rys4Mały Książę jest najbardziej znanym dziełem pisarza; pierwsze polskie wydanie ukazało się w roku 1947. Ponadto Exupéry napisał następujące utwory: Poczta na Południe (Courrier Sud; 1928), opowiadania: Nocny lot (Vol de nuit; 1931), Ziemia, planeta ludzi (Terre des hommes; 1939), Pilot wojenny (Pilote de guerre; 1942), a także: List do zakładnika (1943), Twierdza (1948).

Dorośli są zakochani w cyfrach. Jeżeli opowiadacie im o nowym przyjacielu, nigdy nie spytają o rzeczy najważniejsze. Nigdy nie usłyszycie:, "Jaki jest dźwięk jego głosu? W co lubi się bawić? Czy zbiera motyle?"
Oni spytają was: "Ile ma lat? Ilu ma braci? Ile waży? Ile zarabia jego ojciec?" Wówczas dopiero sądzą, że coś wiedzą o waszym przyjacielu.
Jeżeli mówicie dorosłym: "Widziałem piękny dom z czerwonej cegły, z geranium w oknach i gołębiami na dachu" – nie potrafią sobie wyobrazić tego domu. Trzeba im powiedzieć: "Widziałem dom za sto tysięcy złotych". Wtedy krzykną: "Jaki to piękny dom!"

maly-ksiaze-niepublikowany

maly-ksiaze-rys3

maly-ksiaze-sheep1

Źródła: Wikipedia.org, Booklips.pl
Cytaty za: Pl.wikiquote.org (przekład: Jan Szwykowski)

© 2016 Oblicza Kultury. All Rights Reserved.